Mazlum BUCUKA
BİNGÖL – 22 Mayıs 1971 tarihinde Bingöl’de yaşanan 6.8 büyüklüğündeki depremin üzerinden 54 yıl geçti. 878 kişinin hayatını kaybettiği bu felaket, Bingöl’ün deprem gerçeğini bir kez daha hatırlatıyor. Ancak uzmanlar, Yedisu Fayı ve diğer aktif fay hatları nedeniyle bölgenin hala büyük bir risk altında olduğunu vurguluyor.
Bingöl 1971 Depremi: Büyük Felaketin 54. Yıl Dönümü
22 Mayıs 1971 tarihinde, saat 18:44’te Bingöl’ü sarsan 6.8 büyüklüğündeki deprem, Türkiye’nin deprem tarihinde derin izler bıraktı. Göynüksuyu Vadisi ile Çapakçur Ovası’nın kesişim noktasında meydana gelen bu felaket, 878 kişinin hayatını kaybetmesine, 700 kişinin yaralanmasına ve 9.111 binanın hasar görmesine veya yıkılmasına neden oldu. Depremin etkileri, Bingöl’ün yanı sıra Erzincan’ın bazı köylerinde de hissedildi. Ana depremden bir gün önce orta şiddetli bir ön sarsıntı yaşanırken, bir ay boyunca devam eden artçı sarsıntılar bölgedeki korkuyu artırdı.
Bingöl’ün Deprem Gerçeği
Bingöl, Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF) ve Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF) gibi dünyanın en aktif fay zonlarından birinin üzerinde yer alıyor. Bu durum, bölgeyi deprem açısından son derece riskli bir alan haline getiriyor. 1971 depremi, sadece fiziksel yıkım değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal etkiler de yarattı. Dönemin gazetelerinde, “Bingöl’de Zarar Çok Büyük” manşetleriyle felaketin boyutu gözler önüne serildi.
Yedisu Fayı Tehdidi
Bingöl, tarih boyunca birçok yıkıcı depreme sahne oldu. 1934, 1949, 1950, 1968, 1971 ve 2003 yıllarında yaşanan depremler, bölgenin jeolojik yapısının ne kadar aktif olduğunu gösteriyor. Özellikle Yedisu Fayı, uzmanlar tarafından “saatli bomba” olarak nitelendiriliyor. Prof. Dr. Naci Görür, Bingöl-Karlıova hattında 7.0 büyüklüğünde bir depremin olabileceği uyarısında bulundu. Yedisu Fayı’nın en son 1784 yılında büyük bir deprem ürettiği biliniyor ve uzmanlar, bu fayın tekrar kırılma riskinin yüksek olduğunu belirtiyor.
Karlıova Fay Zonu
Bingöl’ün deprem riski sadece Yedisu Fayı ile sınırlı değil. Karlıova Fay Zonu, Sancak-Uzunpınar Fayı ve diğer tali faylar da bölgedeki sismik aktiviteyi artırıyor. Bu durum, Bingöl’ün her an büyük bir depremle karşı karşıya kalabileceğini gösteriyor.
54 Yıl Sonra Bingöl Depreme Hazır mı?
1971 depreminden bu yana geçen 54 yılda, Bingöl’de bazı iyileştirmeler yapılmış olsa da, uzmanlar ve yerel halk, yeterli önlemlerin alınmadığını düşünüyor. 2003 depreminden sonra şehir merkezinin ovaya doğru kayması ve yeni binaların inşa edilmesi, deprem güvenliği açısından olumlu bir adım olarak görülse de, sorunlar devam ediyor.
-
Ağır Hasarlı Yapılar: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra Bingöl’de yapılan hasar tespit çalışmalarında, 3 binin üzerinde yapının ağır hasarlı olduğu belirlendi. Ancak bu yapıların yıkımı ve yeniden inşası konusunda hala belirsizlik sürüyor. İnsanlar, ağır hasarlı binalarda yaşamaya devam ediyor.
-
Yetersiz Planlama: Bingöl’ün afet planında, çadır kentlerin nereye kurulacağı gibi bazı güncellemeler yapılsa da, deprem öncesi hazırlıklar istenilen seviyede değil. Toplanma alanlarının yeterliliği ve halkın bilinçlendirilmesi konusunda eksiklikler mevcut.
-
Kırsal Alanlardaki Risk: Şehir merkezinde yapılan yenileme çalışmaları, kırsal alanlardaki eski ve dayanıksız yapıları kapsamıyor. Bu bölgeler, olası bir depremde büyük risk altında
Bingöl Depremi ve Türkiye’nin Afet Yönetimi
1971 Bingöl depremi, Türkiye’nin afet yönetimi konusundaki eksikliklerini de gözler önüne serdi. Depremden sonra düzenlenen yardım kampanyalarıyla 12 milyon 397 bin TL yurtdışından, 2 milyon 14 bin TL yurtiçinden bağış toplandı. Ancak bu yardımlar, uzun vadeli çözümler üretmek yerine kısa vadeli ihtiyaçları karşılamaya odaklandı. Dönemin Başbakanı Nihat Erim, bölgedeki evlerin çoğunun kerpiç olduğunu ve depreme dayanıklı olmadığını belirtmişti.
Boldaş: Bingöl Tarihi Boyunca Depreme Hazırlıklı Bir Kent Olmadı
Bingöl’de beklenen deprem öncesinde yaptığı çalışmalarla dikkat çeken TMMOB Bingöl İl Koordinasyon Genel Sekteri Canfidal Boldaş, bilimi esas alarak depremin yaratacağı hasarı en aza indirmenin mümkün olduğunu vurguluyor.
“Cumhuriyet tarihi boyunca Bingöl’de 6 büyük deprem yaşandığını ve 1539 yurttaşın hayatını kaybettini görüyoruz. Bu da gösteriyor ki Bingöl tarih boyunca hiç depreme hazırlıklı bir kent olmamıştır” diyen Boldaş, 2003 yılı öncesi Bingöl’de inşa edilen tüm yapıların yıkılması gerektiğini, sonraki yıllarda imar edilen yapıların tamamının risk analizine tabi tutulması gerektiğini kaydetti. Ayrıca Bingöl Havalimanı’nın da depremde kilit bir rol oynayacağının altını çizerek bir an önce tamamlanması gerektiğini belirtti.
Bingöl İçin Zaman Daralıyor
“Bingöl’ün 1971 depremi, sadece bir felaketin değil, aynı zamanda alınmayan önlemlerin de hikayesi” diyen Boldaş, “54 yıl sonra, Yedisu Fayı ve diğer aktif fay hatları, Bingöl’ü tehdit etmeye devam ediyor. Geçmişteki acılar, depreme hazırlık konusunda daha fazla gecikme lüksümüz olmadığını gösteriyor. Bingöl, deprem dirençli bir kent haline gelmek için acilen harekete geçmeli” çağrısı yaptı.
