Çewlik.net – Birleşik Tekstil Dokuma ve Deri İşçileri Sendikası (BİRTEK-SEN), Güneydoğu Anadolu’da tekstil sektöründe kadın emeği ve sendikal algı üzerine hazırladığı raporda, Adana, Adıyaman, Malatya ve Urfa’da çalışan 116 kadın işçinin verilerini inceledi.
Rapor, düşük ücret, uzun mesailer, kreş eksikliği ve taciz gibi sorunları ortaya koyarken, sendika üyeliğinin %48,3 olduğunu ve güvensizliğin %51,7’de kaldığını belirtiyor.
Friedrich-Ebert-Stiftung Vakfı desteğiyle hazırlanan çalışma, küresel tedarik zincirlerinin kadın emeğini ucuz işgücü olarak konumlandırdığını vurguluyor. Peki bu bulgular, sektördeki yapısal sorunları nasıl aydınlatıyor?
Önsöz ve Giriş: Sektörün Küresel Konumu ve Kadın Emeği
Rapor, Türkiye’nin tekstil ve hazır giyim sektörünün 2024’te dünyanın 7. büyük ihracatçısı olduğunu belirtiyor. Sektör, AB’nin 3. büyük tedarikçisi konumunda; 2024 Ocak-Eylül’de ihracat 13,6 milyar dolara geriledi.
Güneydoğu Anadolu’da teşviklerle büyüyen sektör, ucuz ve örgütsüz kadın emeğine dayanıyor. Rapor, Adana, Adıyaman, Antep, Malatya ve Urfa’yı kapsıyor; 2025 Mart-Haziran’da 116 anket ve 9 görüşme yapıldı. Amaç, kadın işçilerin ücret, mesai, sağlık, şiddet ve sendikal algısını veriyle ortaya koymak.
Tedarik Zincirleri: Küresel Markalar ve Fabrika Ağı
Sektör, fast fashion ve lüks markalara (Zara, Levi’s, Coach, Prada) üretim yapıyor. Grafik 1’de 7 fabrika Zara’ya bağlı; 539 proje son 10 yılda çekildi. Örnek: Özak Tekstil’de Levi’s tedarikçisi, sendikalaşma sonrası ihlaller Worker Rights Consortium raporuyla doğrulandı; Levi’s ilişkisi kesmedi.
Ücretler: Asgari Ücret Tavan, Yaşam Maliyeti 2,5 Kat
Açlık sınırı 26.115 TL, yoksulluk 85.066 TL; asgari ücret 22.104 TL. %50+ asgari ücretli; primlerle 30.000 TL’yi aşmıyor. Kesintiler %52,6; fazla mesai elden, belge dışı.
Bir işçi: “Ürettiğimiz kotu alamadım, Türkiye’de satışı yok.”
Mesailer: Haftalık 3,67 Gün Fazla, 18 Saat Vardiya
%62,2 fazla mesaiye zorlanıyor; mobbing %44,7 (zorlama/tehdit). Saatlik fazla mesai 173 TL olmalı, 147 TL ödeniyor.
Bir işçi: “Sabah 8’den gece 4’e – ne yemek, ne hayat?”
Yasal ve Yan Haklar
Doğum izni %72; kreş %27,7 – 150 kadın eşiği etrafından dolaşıyor. Deprem desteği %89,7 yok; 3500 TL yardım maaş kesintisiyle geri alındı.
Bir işçi: “Kreş yok, çocuğu anneme bırakıyorum – saç uzadığını fark etmedim.”
İşçi Sağlığı: %60,3 Rahatsızlık, Denetim Vitrini
%66,1 kaza gördü; %60,3 hastalık yaşadı. Kas-iskelet %58,6, toz/kimyasal %30. Eğitim %55,7, ama içerik hatırlanmıyor.
Bir işçi: “Topuk dikeni raporum var, ama masaya yaslanmam yasak.”
Taciz ve Ayrımcılık: %42,2 Maruziyet, %54,2 Şikayet Etmeme
%42,2 taciz gördü; %54,2 şikayet etmedi (korku %24,2). Servis gece bırakıyor %82,1; üst araması mahremiyet ihlali.
Bir işçi: “Gece 2’de OSB’de indirdiler, yürüdüm – korktum.”
Sendikal Algı: %48,3 Üye, Güvensizlik %51,7
Sendika “hak savunan” (%32,3); ama etkisiz (%26,1). BİRTEK-SEN %69,2 olumlu; diğerleri %2,3. Sorun çözmede %17,9 evet.
Bir işçi: “Sendika patronla anlaşıyor – aidat boşa.”
