Ortadoğu’da tırmanan savaşın küresel petrol fiyatlarını hızla yukarı çekmesi üzerine Türkiye, enflasyonist baskıyı azaltmak amacıyla akaryakıtta geçici “eşel mobil” sistemine geri döndü. 5 Mart 2026 itibarıyla yürürlüğe giren sistemle, pompadaki fiyat artışlarının büyük bir kısmının bütçeden karşılanması hedefleniyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla Hürmüz Boğazı’ndaki trafiğin durma noktasına gelmesi, Brent petrolün varil fiyatını bir haftada %15’ten fazla artırarak 83,96 dolara taşıdı. Enerji maliyetlerindeki bu ani sıçramanın üretimden tüketime tüm zinciri etkilemesini önlemek isteyen Ankara, vergi düzenlemesiyle fiyat artışlarını frenleme kararı aldı.
Sistem nasıl çalışacak?
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hayata geçirilen mekanizmada 2 Mart 2026 tarihi referans noktası olarak belirlendi. Yeni sistemin işleyişi şu şekilde özetleniyor:
- Vergi İndirimi: Referans tarihinden sonra petrol ürünlerinde yaşanacak fiyat artışlarının en fazla %75’ikadar ÖTV indirimi yapılacak.
- Örnek Hesaplama: Akaryakıta gelecek 10 TL’lik bir zammın sadece 2,5 TL’si pompa fiyatına yansıyacak; kalan 7,5 TL’lik kısım devletin alacağı vergiden düşülecek.
- Tavan İndirim Tutarları: Litre başına yapılabilecek azami ÖTV indirimi benzinde 14,82 TL, motorinde ise 13,90 TL olarak sınırlandırıldı.
- Fiyat Düşüşü Durumu: Fiyatlar gerilediğinde, düşüşün %75’i kadar ÖTV artırılacak ancak bu artış hiçbir zaman 2 Mart’taki başlangıç tutarını aşmayacak.
Bakan Şimşek: “Dezenflasyonu önceliklendiriyoruz”
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sistemi “petrol fiyat şokunun etkisini azaltmak için atılmış geçici bir adım” olarak tanımladı. Şimşek, mali disiplinden taviz vermeden jeopolitik risklerin ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerini sınırlamayı amaçladıklarını vurguladı.
Eşel mobil nedir?
Fransızca “hareketli ölçek” anlamına gelen kavram, Türkiye’de ilk kez Mayıs 2018’de döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki oynaklığı kontrol altına almak için kullanılmıştı. Merkez Bankası verilerine göre bu sistem, finansal piyasaların dalgalı olduğu dönemlerde akaryakıt kaynaklı enflasyon baskısını önemli ölçüde azaltıyor.
