Mursel Bek
Xoza de çîk têmande nêyo çimke xoza waharê yew pergal a. No pergal xo mîyan de gereno. Hetanê nika her çiqas merdimî waharê malûmatê no pergal bî zî, hima her het ra pergal nêameyo femkerdiş labelê no çî weş ameyo femkerdiş, merdim waharê xoza nêyo, sey hemin çîyan yew hetê/perçeyê no pergal o.
Belê, xoza xo mîyan de gorayê yew sîstem gerena. No gêrayîş bi çahar demsalî de beno temam û nê çahar hemin demsalan de xoza xo tewir tewir bedilnena. Xoza zimistan da kewna ra û hemin giranî û nêweşî xo ser ra erzena, hetanî wisar bena nikûnewe. Wisar de sare berz kena û hemin rindîyê xo dana teber. Sereke de vil û vaşan dir û dima çita pîzeyê aye de est o haminan bicamerdîyê xo dana gîyanan û her hetî ra waharîye înan kena. Payîz de pûş û pelan rişnena, pêy vaye û varan gemar dana arî û reynê hadirîyê hewneyê zimistanî kena.
Xoza nê demsalan pêrûnan de xo ra çî dana ma. Ma eşkarenê vacî xoza ma rê waharî kena. Tîya de ganî ma xo vîr ra nêko, xoza gama waharîyê ma kena ma zî ganî zirar nêdî xoza. Hetanê destê ma ra bêro ma xoza bipawî. Armancê ma gani berdewamîyê çariyayîşê pergalê xoza bo. Her merdim xo hetê xoza bibîno û hedê/sinorê xo bizano. Çew an zî yew dewlet ganî nêvaco ez waharê qiwet a, dewlemend a, pîl a û eşkarena her çî bikî. Eg hina vaj û têbigero zirar dano cûyayê xo zî, zirar dano pergalê xoza zî.
Nê çîyî mi vatî berê derde mi yê esasîyê. Mi va ez berê babetî akerî, dima bahsê ma bikî. Belê, derdê mi ma yî, şarê ma yo. Ez wazena bahsê hal û zanayîşê ma bikî. Ma hêdî hêdî zimistan ra vecîyenê. Emser zimistan hetê varayîşê vewra, zaf xedar derbas bi. Şikir Homa rê vewre hina zef vara. Xêrî silametî, bereketê na vewreyî ma do rojanê xo ra ver de bivînî. Vaşê koyan, gul û vilê wisarî, zêdayîşê awê layan, wenikîyê hamînan û tewir tewirê fêkîyan de ma do no bereketî bivînî.
Tîya de ez wazene semedê pawetişê pergalê xoza de na pers bikî û nîyetê verpers de tayê çîyan vacî. Persa “Ma ganî se bikî no pergal zirar nêvîno?” wa verê ma pêrûnan de bo.
Ez xo ver ra na verpers/cevap dana: Ez xo qenderê yew ajal/heywan, vaş, dar û xîç (kerra/kemer) xoza ser mafdar vînena û derheqê waharîyê xoza dir xo tim û tim têmî kena. Xo ra vana “Ti waharî xoza nî, sey hemin gandaran û çîyê bêganan ti zî yew parçeyê xoza yî.” Pîya no fikir û anîyayîş ra, xo rê gure vînena û ana ca. Mesela çîyo pîs û zirarin sey plastîk, şûşe, teniki … çirrê nêerzena xoza. Merdimanê der û dorê xo şîyar kena, nêverdena înan zî zirar bidî xoza. Zanayîş û fikiranê xo înan dir parve kena û verê xetayan gena. Yanî hima xiravî nêbîya wazena bido vinderdiş. Bi pratîk de zanayîşe xo ana ca û bena vesîleyê caardişê keye û cîrananê xo. Taybetî demsalê zimistan de paştê xo pakî û sipîtîyê vewre ra gire nêdana û gerd û gemarê xo nêerzî xoza. Bi pakî û sipîtîyê vewreyî pîsîyê xo nenimnena.
Belê, ma vato zimistan hêdî hêdî keye xo bar keno û şino. Yanî xoza reynê hîşarîyê xo mojnena ma. Dere û dorxaleyî benê xort, layê, awa biquwet têgerênê û her ca pak kenê. Vay beno ber û vayo bûyweş gêreno. Tîj hemin camerdîye xo ramojnena û gan dana hemin cayan. Vil, vaş û tarê wisarî sareyê xo bade çend haftan berz kenê. Binateyê nê rindî de ganî merdimî zî bi fikir û ameyayişê baş teber biko.
Tam na xal de ganî ma berpirsyarîyê/mesûlîyetê xo bîyarî xo vîr. Mesela gama merdim demsalê wisar de xoza ra çî dano arî, hesabê gandaranê bînan bikp û pare înan zî verdo. Hesabê serranê bînan zî biko. Eg çimfêşanî biko û têna a hel bihesabno, xêcî ey/aye tek gandarî xoza ra feyda nêvînenê. Serranê bînan de nî o/a nî gandarê bîn nêşkarenî feyda bivînî. Ma vaco merdim tarê wisarî dano arî, kokê vaşan nêvejo. Kînger, tirşik, ribês/rivîyes, hêlûg, marşing û hemin tewirê vaşan bînan zî bipawo û zirar nêdo kokê înan.
Na verpirsyarî têna vaş û vilan de nê, semedê ajalan/heywanan zî ganî bêro ca. Mesela eg mimkun bo, sedkarî ganî nêro kerdiş. Taybetî simistan de merdim naye xo vîr ra nêko. Ancax şert û mercî zef giran bî sêd bêro kar. Ma vaco eg çîk çinebi merdim boro, o gama vêco sêd. Birastî, hamd Homa rê hindek şertê xirab ser ri cûgeh/dunya de çinê. Hemin merdimî eşkarenî pîzzeyê xo dekerî. Zaten çew nê seranê pênîyan de sêdkarî semedê pirkerdişê pîzzeyê xo nêkenî. Semedê spor kenî. Mixabin/maalesef nameyê sêdkarî bedilnayo û kerdo spor. Peran danî û heywanan qetil kenî. Nê merdim zî waharî perayanî. Yanî pîzzepir la çimvêşan merdimê dewlemend î.
Ez bawerkena na sedserê îlîm û îrfan de eyb o merdim na qalî vaco labelê ez wazena reyne vacî: Merdim ganî zirar nêdo xoza û nêverdo çew zî zirar bido. Herinde çîyo pîs de ganî emelanê başan biko. Zimistan de ajalanê koyanî, waharî biko û şertê zimistanê giran de înan rê wer bero xoza de vila ko. Daristanan bipawo û nêeverdo çew daran bibirno. Çi semed ra beno wa bibo, kam beno wa bibo, wazeno semedê aborî/ekonomi bo, wazeno hukimat bo ganî daristanan, koyan, deran, awan, vaye, şewqê tîjî û hemin nebatan bipawo. Nê çîyê rindî yê xoza merdimanê xiravan ra bipawo. Taybetî zî şarê xerîban ra hazar dor bipawo. Wa çew xo vîr ra nêko: Xecî na cûgeh/dunya zew cayê ma yo bîn çinî yo.
Xoza bipaweno ke wa xoza zî ma bipawo. Eg ma zirar bidî xoza aye zî zirar dana ma. Xo vîr ra mekenê xoza yew roj vayo pak/temîz nêdo ma, ma roca bîn çime xo hetê bîn de akenê. Waharvecîyayîşê xoza waharvecîyayîşê ma yo. Ma mekişenê!
