Çewlik.net – Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi (AYM), ceza infaz kurumunda yapılan aramada ele geçirilen not defterlerindeki şarkı sözleri nedeniyle verilen disiplin cezasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetti.
Reber Altuntaş’ın bireysel başvurusunu inceleyen mahkeme, kararını 29 Nisan 2025’te oybirliğiyle verdi. Bu karar, cezaevlerindeki ifade özgürlüğü tartışmalarına yeni bir boyut kazandırıyor.
Olayın Arka Planı ve Başvuru Süreci
Reber Altuntaş, ‘terör örgütüne üye olma’ suçundan tutuklu olarak Diyarbakır 1 No’lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunuyordu.
20 Mart 2023’te koğuşunda yapılan aramada iki adet not defteri ele geçirildi. Defterlerde, “YPS, yps, yps, bi ciwanan-Robin derket kolanan-Çekirin barikatan-Dijmin xistin Xendekan” gibi ifadeler ve şarkı sözleri tespit edildi.
Ceza infaz kurumu idaresi, bu içerikleri ‘terör örgütünü övücü’ olarak değerlendirerek disiplin soruşturması başlattı.
Altuntaş savunmasında, defterlerin daha önce kurum tarafından incelenip iade edildiğini, içeriklerin şarkı ve türkü sözlerinden ibaret olduğunu ve herhangi bir propaganda içermediğini belirtti.
Buna rağmen, Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 44/3-l maddesi uyarınca “11 gün hücreye koyma” cezası verdi.
Karar, motivasyonu artırma potansiyeli taşıdığı gerekçesiyle gerekçelendirildi.
Altuntaş, kararı Diyarbakır İnfaz Hâkimliği’ne şikayet etti. Hâkimlik, 2 Haziran 2023’te şikayeti reddetti. Diyarbakır 1. Ağır Ceza Mahkemesi de itirazı 3 Temmuz 2023’te onayladı.
Bunun üzerine Altuntaş, 2 Ağustos 2023’te Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yaptı.
Anayasa Mahkemesi’nin Değerlendirmesi
AYM Birinci Bölümü, başvuruyu ifade özgürlüğü kapsamında inceledi. Mahkeme, ceza infaz kurumundaki aramanın ve cezanın Anayasa’nın 26. maddesini ihlal ettiğini belirledi. Gerekçelerde şu noktalar vurgulandı:
- İfade Özgürlüğüne Müdahale: Defter içeriklerinin kurum güvenliğini veya disiplini bozacak nitelikte olup olmadığı yeterince gerekçelendirilmedi. İdare ve yargı mercileri, ifadelerin anlamını ve etkisini somutlaştırmadı.
- Önceki İncelemeler Göz Ardı Edildi: Altuntaş’ın defterlerin daha önce incelenip iade edildiği iddiası araştırılmadı. Bu, kararın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamadığını gösterdi.
- Orantılılık İlkesi: Müdahale, demokratik toplum düzeninin gereklerine uymadı. Mahkeme, benzer içtihatlara atıf yaparak cezanın aşırı olduğunu hükmetti.
Ayrıca, adil yargılanma hakkı ihlali iddiası incelenmedi, çünkü ifade özgürlüğü ihlali yeterli görüldü.
Kararın Sonuçları ve Giderim
AYM, ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi. İhlalin giderilmesi için:
- Yeniden yargılama yapılmak üzere karar Diyarbakır İnfaz Hâkimliği’ne gönderildi.
- Altuntaş’a net 20.000 TL manevi tazminat ödenecek (maddi tazminat talebi reddedildi).
- Ödeme, karar tebliğinden itibaren dört ay içinde yapılacak; gecikmede yasal faiz uygulanacak.
Bu karar, cezaevlerinde doküman incelemeleri ve disiplin cezalarına ilişkin standartları etkileyebilir. Tutuklu ve hükümlülerin ifade özgürlüğü haklarını güçlendiriyor.
