Türkiye’nin yerli savaş uçağı KAAN, motor tedarik sorunlarıyla gündeme oturdu. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ABD Kongresi’nin F110 motor lisansını durdurduğunu açıklamasıyla başlayan tartışma, sosyal medyada alevlendi. Peki KAAN’ın motoru neden krizde? Yetkililer ne diyor? Yerli motor TF35000 ne durumda? Endonezya’ya satış etkilenir mi?
KAAN, Türkiye’nin savunma sanayisindeki en iddialı projelerinden biri. Mayıs 2024’teki ikinci test uçuşunda F110 motorlarıyla gökyüzünde süzülen uçak, şimdi yerli motor hayalleriyle umut vaat ediyor. Ancak ABD’den gelen engel, projenin geleceğini sorgulatıyor.
KAAN Motor Tartışmasının Nedeni: ABD Kongresi’nin Lisans Engeli
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 27 Eylül’de New York’taki Türkevi’nde basın mensuplarına konuştu: “KAAN’ın motorları ABD Kongresi’nde bekliyor, onların lisansı durmuş durumda.”
Fidan, bu durumu “müttefiklik ruhuna yakışmayan” bir engel olarak nitelendirdi.
ABD yapımı General Electric F110 motorları, KAAN’ın prototip ve test uçuşlarında kullanılıyor. Bu motorlar, F-16 ve F-15EX gibi uçaklarda da tercih ediliyor. 17 ülke tarafından kullanılan F110’un bazı parçaları Türkiye’de TUSAŞ tarafından üretilse de, tam satış için Kongre onayı şart.
Savunma Sanayii Başkanlığı Uçak Daire Başkanı Abdurrahman Şef’in 2023 açıklamasına göre, ilk üç prototip için 6 adet F110 motoru teslim edilmişti. Ancak ek lisanslar tıkanıklıkta.
Sosyal Medya Fırtınası: “KAAN Havalanamayacak mı?”
Fidan’ın sözleri sonrası X (eski Twitter) ve diğer platformlarda KAAN trend oldu. Eleştirmenler, “Yerli ve milli” iddialarını sorguladı. CHP Dışişleri Sözcüsü Emekli Büyükelçi Namık Tan, şöyle yazdı:
“Bizlere söylenen; KAAN’ın tamamen yerli ve milli olduğu idi. Meğer öyle değilmiş. Motorunu dışarıdan alacakmışız. Bizim yapmadığımız hiçbir uçağın ABD’den alınmış herhangi bir uçaktan farkı olmayacaktır.”
Tan, F-35’lerin derhal envantere girmesini savundu ve KAAN’ın F-35’in yerini alamayacağını ima etti.
Yetkililerden Gelen Açıklama: Yerli Motorla Seri Üretim Devam Ediyor
Tartışmalara yanıt veren Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, 28 Eylül’de net konuştu: “KAAN’ın seri üretimi yabancı değil, yerli motorla planlandı. Geliştirme faaliyetleri başarıyla devam ediyor.”
Görgün, savunma projelerinin standart sürecini hatırlattı:
- Önce mevcut motorlarla başlanır.
- Sonra milli motorlar devreye alınır.
- KAAN, “blok yaklaşımı”yla kademeli geliştiriliyor: Farklı versiyonlar envantere giriyor.
Teslimat takviminde gecikme yok. Görgün, TF35000 yerli motor projesinde geçmiş gecikmeleri ele aldığını ve takvimin netleştiğini belirtti.
Yerli Motor TF35000: Gecikme Var mı, Ne Zaman Entegre Olacak?
KAAN’ın geleceği, TEI ve TRMOTOR’un geliştirdiği TF35000 turbofan motorunda. İşte bilmeniz gerekenler:
- İtki Gücü: 35 bin libre (F110’un 29-32.5 bin libresine göre daha güçlü).
- Tarihçe: 2023’te TUSAŞ GM’si Temel Kotil, 2028 entegrasyonu hedeflemişti. Haziran 2025’te yeni GM Mehmet Demiroğlu, 2032’yi işaret etti.
- Durum: Yıl sonu ilk prototip aşamasına geçmesi planlanıyor. Mayıs 2025’te ilk görüntüsü paylaşıldı.
- Gecikme: Görgün doğruladı, ama “sorumluluklar netleşti.”
Endonezya’ya KAAN Satışı: Yerli Motor Şartı ve Riskler
Türkiye bu yıl Endonezya ile 48 adet KAAN satışı için sözleşme imzalamıştı.
TUSAŞ Genel Müdürü Demiroğlu, anlaşmaya göre bu uçakların teslimatının, yerli TF35000 motoruyla yapılacağını söyledi.
Bu tür ürünlerde başka ülkelerin kritik parçalarını kullanmak, onların başka ülkelere ihraç edilmesinin önüne geçebiliyor.
Örneğin Türkiye 2018’de, o güne kadarki en büyük savunma sanayisi ihracat anlaşmasını yaparak Pakistan’la 1,5 milyar dolar karşılığında 30 adet T129 ATAK helikopterinin satışı için uzlaşmıştı.
Fakat Türkiye’nin ürettiği bu helikopterlerin ABD-İngiltere ortak yapımı bir motor kullanması nedeniyle ihracat için ABD’den izin alması gerekiyordu.
ABD bu izni vermeyince ihracat gerçekleşemedi.
